Não bộ thay đổi thế nào khi bạn dùng thiết bị điện tử quá nhiều?

Bạn có bao giờ cảm thấy mình chỉ định lướt TikTok “5 phút cho vui”, nhưng khi ngẩng đầu lên thì đồng hồ đã chỉ sang… 2 tiếng sau? Hay cảm giác bồn chồn, trống rỗng đến lạ kỳ khi vô tình để quên điện thoại ở nhà, dù chẳng có việc gì thực sự khẩn cấp?

Nếu những điều này nghe quen quen, thì rất có thể đó không chỉ là thói quen. Đó là dấu hiệu cho thấy não bộ của bạn đang thực sự bị tái cấu trúc bởi thiết bị điện tử.

Trong kỷ nguyên số, chúng ta không chỉ sử dụng công nghệ như một công cụ hỗ trợ. Trên thực tế, công nghệ đang dần định hình lại cách não bộ hoạt động, suy nghĩ và cảm nhận. Vậy cụ thể, ảnh hưởng của thiết bị điện tử đến não bộ đang diễn ra như thế nào?

Não bộ giảm khả năng tập trung sâu

Một trong những thay đổi rõ rệt nhất là khả năng tập trung của não bộ bị suy giảm. Khi sử dụng điện thoại, chúng ta liên tục chuyển đổi giữa các ứng dụng, thông báo, tin nhắn, video ngắn… Não bộ bị buộc phải thay đổi điểm chú ý liên tục trong thời gian ngắn. Lâu dần, não quen với trạng thái phân tán này.

Nhiều nghiên cứu cho thấy:

• Não bộ dần ưu tiên xử lý thông tin ngắn, nhanh
• Khó duy trì sự tập trung trong thời gian dài
• Dễ mất kiên nhẫn khi đọc nội dung dài hoặc làm việc cần tư duy sâu

Đó là lý do vì sao ngày càng nhiều người cảm thấy khó đọc sách, khó ngồi yên suy nghĩ, và chỉ cần rảnh một chút là vô thức cầm điện thoại lên, dù không có mục đích rõ ràng.

Trí nhớ ngắn hạn bị ảnh hưởng

Khi mọi thông tin đều có thể tìm kiếm chỉ bằng một cú chạm, não bộ bắt đầu hình thành một thói quen mới: không cần ghi nhớ.

Hiện tượng này được gọi là hiệu ứng Google – khi não ưu tiên nhớ nơi tìm thông tin hơn là bản thân thông tin đó.

Hệ quả là:

• Giảm khả năng ghi nhớ chi tiết
• Học nhanh nhưng cũng quên rất nhanh
• Trí nhớ ngắn hạn hoạt động kém hiệu quả

Việc sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều, đặc biệt là mạng xã hội, khiến não bộ liên tục tiếp nhận thông tin rời rạc, thiếu liên kết và không có đủ thời gian để xử lý sâu. Lâu dài, điều này ảnh hưởng đến khả năng học tập, tư duy logic và ghi nhớ lâu dài.

Cảm xúc và tâm trạng bị tác động mạnh

Thiết bị điện tử không xấu, thói quen mới nguy hiểm.

Thiết bị điện tử không chỉ ảnh hưởng đến tư duy mà còn tác động trực tiếp đến cảm xúc. Khi tiếp xúc thường xuyên với mạng xã hội, não bộ liên tục so sánh, đánh giá và phản ứng với những hình ảnh được chọn lọc của người khác.

Điều này có thể dẫn đến:

• Tăng cảm giác lo âu, căng thẳng
• Dễ so sánh bản thân với người khác
• Cảm giác cô đơn, trống rỗng dù luôn kết nối.

Ngoài ra, việc não bộ liên tục tiết ra dopamine khi lướt màn hình khiến bạn dễ nghiện cảm giác kích thích nhanh, nhưng lại nhanh chóng mệt mỏi về tinh thần. Đây là một trong những ảnh hưởng âm thầm nhưng nguy hiểm của thiết bị điện tử đến não bộ.

Giấc ngủ bị rối loạn, não không được phục hồi

Ánh sáng xanh từ màn hình điện thoại, máy tính có khả năng ức chế hormone melatonin – hormone giúp cơ thể đi vào giấc ngủ tự nhiên.

Khi sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ:

• Não bộ khó nghỉ hoàn toàn
• Chất lượng giấc ngủ giảm
• Não không có đủ thời gian phục hồi

Thiếu ngủ kéo dài không chỉ khiến bạn mệt mỏi mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến trí nhớ, khả năng tập trung, cảm xúc và sức khỏe não bộ về lâu dài.

Thiết bị điện tử không xấu, vấn đề nằm ở cách sử dụng

Cần khẳng định rằng: thiết bị điện tử không phải là thủ phạm. Chính thói quen sử dụng thiếu kiểm soát mới là nguyên nhân khiến não bộ thay đổi theo hướng tiêu cực.

Khi hiểu rõ ảnh hưởng của thiết bị điện tử đến não bộ, bạn hoàn toàn có thể chủ động điều chỉnh bằng cách:

• Giới hạn thời gian sử dụng mỗi ngày
• Tránh dùng điện thoại trước khi ngủ
• Tập trung làm một việc tại một thời điểm
• Dành thời gian cho các hoạt động không màn hình như đọc sách, vận động, trò chuyện trực tiếp

Công nghệ sinh ra để phục vụ con người. Chỉ khi sử dụng một cách tỉnh táo và có kiểm soát, bạn mới thực sự làm chủ được nó thay vì để công nghệ âm thầm điều khiển não bộ và cuộc sống của mình.

Thiết bị điện tử không phải thủ phạm, mà chính thói quen sử dụng thiếu kiểm soát mới là nguyên nhân khiến não bộ thay đổi theo hướng tiêu cực. Hiểu rõ ảnh hưởng của thiết bị điện tử đến não bộ sẽ giúp bạn sử dụng công nghệ thông minh hơn, thay vì để công nghệ điều khiển mình.